Nafarroan bertan erruz sortutako industriak, txikiak eta ertainak, Altsasu-Iruña-Tutera ibilbidean eta Ebroko Erriberaren ardatzean zehar ageri dira, baina kontuan hartzeko modukoak dira, era berean, enpresa multinazionalen plantak, ekartzen duten enplegua eta balio erantsiagatik, eta bestalde, herrialdeko ekoizpen-egituraren modernizazioa bultzatu dutelako, Foru Komunitateko garapen ekonomikoa ere sustatuz.
Esan bezala, planta horiek, teknologia maila jasokoek, esportaziorako dihardute neurri handi batean, eta pizgarri nabarmena dira Nafarroako ekonomiarentzat, beren jarduera azpisektoreak (autogintza eta ekipo-makinak) herrialdeko garrantzitsuenak baitira. Izen ere, bi azpisektore horiek eta haien ondoren garrantzitsuena den besteak -nekazaritza eta elikagaigintza alorretako industria- Nafarroako industri BEGren erdia baino gehiago sortzen dute.
Ikusten denez, sektoreak jarduera gutxi batzuetan espezializatzeko joera erakusten du, eta laurogeita hamarrekoaren amaiera arte ez da aldaketa nabarmenik antzeman, orduan hasi baita garatzen industria eolikoa, garapen aukera handiak dauzkana.
Ekonomi egoera
Azken berrogeita hamar urteetan gizartea eta ekonomia ikaragarri aldatu dira Nafarroan. Industriaren hazkuntza hirurogeiko hamarkadan hasi zen, hein batean Foru Administrazioak 1964az geroztik abiarazi zuen Industri Sustapenerako programari esker. Ordura arte, ekonomiaren oinarria nekazaritza zen, eta biztanleri aktiboaren erdiak sektore horretan jarduten zuen. Harrezkero, ordea, ekonomia orekatu eta bizi bat zabaldu zen, lurralde modernoetan ohi zen bezala.
Oraingo oinarriak orduko egoera hartan finkaturik, Nafarroako ekonomiaren oinarriak honako ezaugarri hauek ditu bere alde: ekoizpen egitura orekatua, kokapen geografiko aparta, azpiegitura onak, kanpoalderako irekitasuna eta zerga autonomia. Aldaketaren bultzatzailea industria izan da.
Actividad económica
Nafarroan ekonomiaren pizkundea hirurogeiko hamarkadan hasi zen.
Aurrekoaren erakusgarri, Nafarroako 2007ko Balio Erantsi Gordina (BEG) azterturik, industriaren portzentajea %28,5ekoa da, eta Espainiakoa, ordea, %18koa.
Areago, industriak duen garrantzia ez da ahuldu, nahiz eta ekonomia aurreratuenetan gertatu bezala, Nafarroan ere hirugarren sektorerako joeraren ondorioz zerbitzuek garapen maila handia izan duten azken bi hamarkadetan.
Lan merkatua
Komunitateko lan merkatuari dagokionez, ekonomiak laurogeita hamarreko hamarkadaren bigarren erdian izan duen bilakaera onaren ondorioz hamarkadaren hasierako enplegu tasa igo egin da, eta aldi berean, nabarmen jaitsi dira langabezi tasak.
Izan ere, denbora tarte horretan gure komunitatean ia 40.400 lanpostu garbi sortu dira -urteko igoera %2,2ko izan da, batez beste-, eta langabezi tasa erdira murriztu da, 1990eko %11,7tik 2008ko %5,7ra, hain zuzen, eta azkenean Europako batez bestekoaren azpitik geratu da.
Mercado de trabajo
Estatu mailan, Nafarroa langabezi tasa txikiena duten komunitateetako bat da.
Urte hauetako ekonomi hazkundearen eraginez Nafarroako Foru Komunitateko BPGren tasa (134,7) -biztanle bakoitzeko neurturik eta erosteko ahalmen mailak konparaturik- Europako Batasun osokoa (103, EB-25) baino ia 30 puntu gorago igo da. Espainia mailan, nahiz eta Batasunarekiko bat egite prozesuak aurrera egin duen, BPGren tasa hori 28 puntu beherago dago.
Horiek horrela, Nafarroan gizarte-ongizatearen adierazleak onenetakoak dira Espainiako erkidegoen artean, bai osasun laguntzaren arloan baita beste ezaugarrietan ere: etxeetako ekipamendua, kultur sustapena eta aisia.
Biztanleria Aktiboaren Inkesta
Nafarroako okupatuen kopurua 1.900 lagunetan gehitu da 2013ko hirugarren hiruhilekoan eta 248.800 lagunetan kokatzen da; horrek %0,75eko hiruhileko aldakuntza-tasa eragiten du . Urtebetean, enplegua 13.900 lagunetan murriztu da, horietatik 4.600 gizonezkoak dira eta 9.300 emakumezkoak eta urte arteko aldakuntza-tasa %-5,30ean geratzen da. Okupatu horien guztien artean 138.800 gizonezkoak dira, %67,36ko jarduera-tasarekin; bestetik, 16 urtetik gorako 110.000 emakumezko zeuden enplegatuta 2013ko hirugarren hiruhilekoan, emakumezkoen %52,57ko jarduera-tasarekin. Langabeen kopurua 100 lagunetan gehitu da 2013ko hirugarrena hiruhilekoan; beraz, kopuru osoa 55.500 lagunetan geratzen da. Horrek aurreko hiruhilekoarekiko %0,13ko gehikuntza adierazten du eta, azken urtean, %20,06ko gehikuntza. Sexuaren arabera, 3.300 gizonezko eta 6.000 emakumezko gehiago erregistratzen dira langabezian, urte arteko tasaren arabera, %12,69an eta %29,70an kokatuz, urrunez hurren. Populazioa eta biztanleria Nafarroan. 2007ko 4. hiruhilekoa. Jarduera tasa ekoizpen sektoreen arabera. 2007ko 4. hiruhilekoa.
prueba Jarduera tasa Nafarroan sexuaren arabera. 2007ko 4. hiruhilekoa. Jarduera eta langabezi tasa Nafarroan eta Espainian. 2007ko 4. hiruhilekoa. Nafarroako ENPLEGUARI buruzko informazio gehiago
BPG
2005eko Nafarroako Barne Produktu Gordina (BPG) —eguneko prezioetan eta biztanle bakoitzeko— 24.761 eurokoa izan da (lehenengo balioespena). Beraz, Espainia osoko batez bestekoa baino handiagoa; hain justu, %119,6.
2000ko Urteko Ekonomia Kontuek, egin diren azkenek, Nafarroako eta Espainiako ekonomia egituraren berri ematen digute, ondoko grafikoetan ikusten den bezala. Kontuan izan behar da BPGa Balio Erantsi Gordina (BEG) eta Produktuen gaineko Zergak batzean lortzen den emaitza dela, eta horiek, era berean, Balio Erantsiaren gaineko Zergak (BEZ), Inportazioaren gaineko Zergek eta beste Zerga Berezi batzuek osatzen dituztela.
Gráfico de columnas. Evolución anual de Navarra y España
BPGa (eguneko prezioak), biztanleko
Gráfico de tarta. Aportaciones de los sectores productivos al VAB en Navarra
BEG op, Nafarroan. 2000
Gráfico de tarta. Aportaciones de los sectores productivos al VAB en España
Industri sektorea
Nafarroan bertan erruz sortutako industriak, txikiak eta ertainak, Altsasu-Iruña-Tutera ibilbidean eta Ebroko Erriberaren ardatzean zehar ageri dira, baina kontuan hartzeko modukoak dira, era berean, enpresa multinazionalen plantak, ekartzen duten enplegua eta balio erantsiagatik, eta bestalde, herrialdeko ekoizpen-egituraren modernizazioa bultzatu dutelako, Foru Komunitateko garapen ekonomikoa ere sustatuz.Esan bezala, planta horiek, teknologia maila jasokoek, esportaziorako dihardute neurri handi batean, eta pizgarri nabarmena dira Nafarroako ekonomiarentzat, beren jarduera azpisektoreak (autogintza eta ekipo-makinak) herrialdeko garrantzitsuenak baitira. Izen ere, bi azpisektore horiek eta haien ondoren garrantzitsuena den besteak -nekazaritza eta elikagaigintza alorretako industria- Nafarroako industri BEGren erdia baino gehiago sortzen dute.
Ikusten denez, sektoreak jarduera gutxi batzuetan espezializatzeko joera erakusten du, eta laurogeita hamarrekoaren amaiera arte ez da aldaketa nabarmenik antzeman, orduan hasi baita garatzen industria eolikoa, garapen aukera handiak dauzkana.
Ekonomi egoera
Azken berrogeita hamar urteetan gizartea eta ekonomia ikaragarri aldatu dira Nafarroan. Industriaren hazkuntza hirurogeiko hamarkadan hasi zen, hein batean Foru Administrazioak 1964az geroztik abiarazi zuen Industri Sustapenerako programari esker. Ordura arte, ekonomiaren oinarria nekazaritza zen, eta biztanleri aktiboaren erdiak sektore horretan jarduten zuen. Harrezkero, ordea, ekonomia orekatu eta bizi bat zabaldu zen, lurralde modernoetan ohi zen bezala.Oraingo oinarriak orduko egoera hartan finkaturik, Nafarroako ekonomiaren oinarriak honako ezaugarri hauek ditu bere alde: ekoizpen egitura orekatua, kokapen geografiko aparta, azpiegitura onak, kanpoalderako irekitasuna eta zerga autonomia. Aldaketaren bultzatzailea industria izan da.
Aurrekoaren erakusgarri, Nafarroako 2007ko Balio Erantsi Gordina (BEG) azterturik, industriaren portzentajea %28,5ekoa da, eta Espainiakoa, ordea, %18koa.
Areago, industriak duen garrantzia ez da ahuldu, nahiz eta ekonomia aurreratuenetan gertatu bezala, Nafarroan ere hirugarren sektorerako joeraren ondorioz zerbitzuek garapen maila handia izan duten azken bi hamarkadetan.
Lan merkatua
Komunitateko lan merkatuari dagokionez, ekonomiak laurogeita hamarreko hamarkadaren bigarren erdian izan duen bilakaera onaren ondorioz hamarkadaren hasierako enplegu tasa igo egin da, eta aldi berean, nabarmen jaitsi dira langabezi tasak.Izan ere, denbora tarte horretan gure komunitatean ia 40.400 lanpostu garbi sortu dira -urteko igoera %2,2ko izan da, batez beste-, eta langabezi tasa erdira murriztu da, 1990eko %11,7tik 2008ko %5,7ra, hain zuzen, eta azkenean Europako batez bestekoaren azpitik geratu da.
Urte hauetako ekonomi hazkundearen eraginez Nafarroako Foru Komunitateko BPGren tasa (134,7) -biztanle bakoitzeko neurturik eta erosteko ahalmen mailak konparaturik- Europako Batasun osokoa (103, EB-25) baino ia 30 puntu gorago igo da. Espainia mailan, nahiz eta Batasunarekiko bat egite prozesuak aurrera egin duen, BPGren tasa hori 28 puntu beherago dago.
Horiek horrela, Nafarroan gizarte-ongizatearen adierazleak onenetakoak dira Espainiako erkidegoen artean, bai osasun laguntzaren arloan baita beste ezaugarrietan ere: etxeetako ekipamendua, kultur sustapena eta aisia.
Biztanleria Aktiboaren InkestaNafarroako okupatuen kopurua 1.900 lagunetan gehitu da 2013ko hirugarren hiruhilekoan eta 248.800 lagunetan kokatzen da; horrek %0,75eko hiruhileko aldakuntza-tasa eragiten du . Urtebetean, enplegua 13.900 lagunetan murriztu da, horietatik 4.600 gizonezkoak dira eta 9.300 emakumezkoak eta urte arteko aldakuntza-tasa %-5,30ean geratzen da.
Okupatu horien guztien artean 138.800 gizonezkoak dira, %67,36ko jarduera-tasarekin; bestetik, 16 urtetik gorako 110.000 emakumezko zeuden enplegatuta 2013ko hirugarren hiruhilekoan, emakumezkoen %52,57ko jarduera-tasarekin.
Langabeen kopurua 100 lagunetan gehitu da 2013ko hirugarrena hiruhilekoan; beraz, kopuru osoa 55.500 lagunetan geratzen da. Horrek aurreko hiruhilekoarekiko %0,13ko gehikuntza adierazten du eta, azken urtean, %20,06ko gehikuntza. Sexuaren arabera, 3.300 gizonezko eta 6.000 emakumezko gehiago erregistratzen dira langabezian, urte arteko tasaren arabera, %12,69an eta %29,70an kokatuz, urrunez hurren.
prueba
Nafarroako ENPLEGUARI buruzko informazio gehiago
BPG
2005eko Nafarroako Barne Produktu Gordina (BPG) —eguneko prezioetan eta biztanle bakoitzeko— 24.761 eurokoa izan da (lehenengo balioespena). Beraz, Espainia osoko batez bestekoa baino handiagoa; hain justu, %119,6.2000ko Urteko Ekonomia Kontuek, egin diren azkenek, Nafarroako eta Espainiako ekonomia egituraren berri ematen digute, ondoko grafikoetan ikusten den bezala. Kontuan izan behar da BPGa Balio Erantsi Gordina (BEG) eta Produktuen gaineko Zergak batzean lortzen den emaitza dela, eta horiek, era berean, Balio Erantsiaren gaineko Zergak (BEZ), Inportazioaren gaineko Zergek eta beste Zerga Berezi batzuek osatzen dituztela.
Iturria: Nafarroako Lurralde Kontuak. Nafarroako Estatistika Institutua
Nafarroako BPGari buruzko informazio gehiago
**HAINBAT NAFARROAKO INDUSTRIA TAFALLAKO INSTITUTUKO IKASLEEK AZTERTUTA**
Ikasleen koadernoetan 24. ariketa.
OINARRIZKO INFORMAZIOA BAINA, ERDERAZ
SOLDATAK
Industria jarduerak ia %10 egin du behera urtebetean
Urtebetean, Nafarroako ekonomia %0,6 handitu da
50 años del plan de promoción industrial
Cuando la industria sentó su base
Las expectativas de la industria navarra para este año son "positivas" y "de mejoría"
La crisis castiga a la industria